ارشمیدس

ارشمیدس دانشمند وریاضیدان یونانی در سال 212 قبل از میلاد در شهر سیراكوز یونان چشم به جهان گشود ودرجوانی برای آموختن دانش به اسكندریه رفت بیشتر دوران زندگیش را در زادگاهش گذرانید وبا فرمانروای این شهر دوستی نزدیك داشت . دراینجا سخن از معروفترین است حمامی است كه یك انسان در تاریخ بشریت انجام داده است .
درداستان ها چنین آمده است كه بیش از 2000 سال پیش در شهر سیراكوز پایتخت ایالت یونانی سیسیل آن زمان ارشمیدس مكانیكدان و ریاضیدان ومشاور دربار پادشاه هیرون یكی از معروفترین كشفهای خود را در خزینه ی حمام ا نجام داد . روزی كه او در حمامی عمومی به داخل خزینه ی حمام پانهاد ودر آن نشست وحین این كار بالا آمدن آب خزینه را مشاهده كرد ناگهان فكری به مغزش خطور كرد .او بلافاصله لنگی را به دور خود پیچید وبااین شكل وشمایل به سمت خانه روان شد ومرتب فریاد میزد : یافتم ، یا فتم به زبان یونانی او چه چیزی یافته بود ؟ پادشاه به او مأموریت داده بود رازكار جواهرساز خیانتكار دربار او را كشف واورا رسوا كند . شاه هیرون بركار جواهرساز شك كرده بود و چنین می پنداشت كه او بخشی از طلایی را كه برای ساختن تاج پادشاهی به وی داده بود برای خود برداشته و باقی آن را با فلز نقره كه بسیار ارزنتر بود مخلوط كرده وتاج را ساخته است . هر چند ارشمیدس میدانست كه فلزات گوناگون وزن مخصوص ومتفاوت دارند ولی او تا آن لحظه این طور فكر میكرد كه مجبور است تاج شاهی را ذوب كند ، آن را به صورت شمش ط لای نابی به همان اندازه مقایسه كند . اما در این روش تاج شاهی نیز از بین میرفت ، پس او مجبور بود راه دیگری برای این كار بیابد .در آن روز كه در خزینه حمام نشسته بود دید كه آب خزینه بالاتر آمد و بلافاصله تشخیص داد كه بدن او میزان معینی از آب را در خزینه پس زد ه و جابجا كرده است . او با عجله و سراسیمه به خانه بازگشت و شروع به آزمایش عملی این یافته كرد . او چنین اندیشید كه اجسام هم اندازه ، مقدار آب یكسانی را جابه جا میكنندولی اگر از نظر وزنی به موضوع نگاه كنیم یك شمش نیم كیلویی طلا كوچكتر از یك شمش نقره به همان وزن است (طلا تقریباً دو برابر نقره وزن دارد ) بنابراین باید مقدار كمتری آب را جابه ا كند . این فرضیه ارشمیدس بودو آزمایشهای او این فرضیه را اثبات كرد . او برای این كار نیاز به یك ظرف آب و سه وزنه با وزنهای مساوی داشت كه این سه وزنه عبارت بودند از تاج شاهی ، هم وزن آن طلای ناب و دوباره هم وزن آن نفره ناب . او درآزمایش خود تشخیص داد كه تاج شاهی میزان بیشتری آب را نسبت به شمش طلای هم وزنش پس میراندولی این میزان آب كمتر از میزان آبی است كه شمش نقره هم وزن آن را جابه جا میكند به این ترتیب ثابت شد كه تاج شاهی از طلای ناب وخالص ساخته نشده بلكه جواهر ساز متقلب و خیانتكار آن رااز مخلوطی از طلا و نقره ساخته است . به همین ترتیب ارشمیدس یكی از چشمگیرترین رازهای طبیعت را كشف كرد آن هم اینكه میتوان وزن اجسام سخت را با كمك مقدار آبی كه جابه جا میكنند اندازه گیری كرد .
« اصل ارشمیدس » این قانون (وزن مخصوص ) را كه امروزه چگالی میگویند می نامند . حتی امروز هم هنوز پس از 23 قرن بسیاری از دانشمندان در محاسبات خود متكی به این اصل هستند .
به هر حال ارشمیدس دررشته ی ریاضیات از ظرفیتهای هوشی بسیار والا و چشمگیری برخوردار بود . او م نجنیق های شگفت آوری برای دفاع از سرزمین خود اختراع كرد كه بسیار سودمند افتاد . او توانست سطح وحجم جسمهایی مانند كره،استوانه و مخروط را حساب كند وروش نوینی برای اندازه گیری دردانش ریاضی پدید اورد همچنین به دست آوردن عدد نیز ازكارهای گرانقدر وی است . او كتاب هایی درباره خصوصیات وروشهای اندازه گیری اشكال و احجام هندسی از قبیل مخروط منحنی حلزونی و خط مارپیچ ، سهمی ، سطح كره و استو ا نه میدانست . علاوه برآن قوانینی درباره سطح شیبدار ، پیچ اهرم و مركز ثقل كشف كرد . ارشمیدس درمورد خودش گفته ای دارد كه با وجود  نقطه اتكایی به من بدهید ، من » : گذشت قرنها جاودان مانده و آن اینست عین همین اظهار به صورت دیگری در متون « زمین را از جا بلند خواهم كرد ادبی زبان یونانی از قول ارشمیدس نقل شده است اما مفهوم در هردو صورت یكی است .
ارشمیدس هم چون عقاب گوشه گیر ومنزوی بود .درجوانی به مصر مسافرت كرد ومدتی در شهر اسكندریه به تحصیل پرداخت ودراین شهر دودوست صمیمی یافت یكی كونون ( این شخص ریاضی دان قابلی بو د كه ارشمیدس چه از لحاظ فكری و چه از نظر شخصی برای وی احترام بسیار داشت ) ودیگری اراتوستن كه گرچه ریاضی دان لایقی بود اما مردی سطحی به شمار میرفت كه برای خویش احترام خارق العاده ای بود .
ارشمیدس با كونون ارتباط ومكاتبه دائمی داشت وقسمت نهم وزیبایی ازآثار خویش راه دراین نامه ها با او در میان گذاشت وبعدهاكه كونون درگذشت ارشمیدس بایكی از شاگردان كونون مكاتبه میكرد .
یكی ازروشهای نوین ارشمیدس درریاضیات به دست آوردن عدد پی بود . وی برای محاسبه عدد پی ، یعنی نسبت محیط دایره به قطر آن روشی به دست داد . گذشته از آ ن روشهای مختلف برای تعیین جذر تقریبی اعداد به دست داد و از مطالعه ی آن ها معلوم میشود كه وی قبل از ریاضیدان هندی با كسرهای متصل یا مداوم آشنایی داشته است . در حساب روش غیرعملی و چند عملی یونانیان را – كه برای نمایش اعداد از علائم متفاوت استفاده میكردند – ب ه كنار گذاشت و پیش خود دستگاه شماری اختراع كرد كه به كمك آن ممكن بود هر عدد بزرگی را بنویسیم وبخوانیم .
دانش تعادل مایعات به وسیله ی ارشمیدس كشف شد ووی توانست قوانین آن را برای تعیین وضع تعادل اجسام غوطه ور به كارببرد .

همچنین برای اولین بار برخی از اصول مكانیك را به وضوح و دقت بیان كرد وقوانین اهرم را كشف كرد .درسال 1906 هایبرگ مورخ دانشمند ومتخصص تاریخ ریاضیات یونانی در شهر قسطنطنیه موفق به كشف مدرك باارزشی شد . كه ارشمیدس « قضایای مكانیك و روش آنها » این مدرك كتابی است به نامبرای دوست خود اراتوستن فرست اده بود . موضوع این كتاب مقایسه ی حجم یاسطح نامعلوم شكلی با احجام و سطوح معلوم اشكال دیگر است كه به وسیله ی آن ، ارشمیدس موفق به تعیین نتایج مطلوب می شد .این روش یكی از عناوین افتخار ارشمیدس است كه ما را مجاز میدارد كه وی رابه مفهوم صاحب  كر جدید و امروزی ب دانیم ، زیرا وی هر چیزی را كه استفاده از آن به نحوی ممكن بود به كار میبرد تا بتواند به مسائلی كه ذهن او را مشغول میداشتند به ارشمیدس « متجدد » بپردازد دومین نكته ای كه ما را مجاز میدارد كه عنوان بدهیم روشهای محاسبه ی اوست . وی دوهزار سال قبل از نیوتن ولایبنیت س موفق به اختراع حساب انتگرال شد و حتی در حل یكی از مسائل خویش نكته ای را به كار برد كه میتوان او را از پیشقدمان فكر ایجاد حساب دیفرانسیل دانست .
زندگی ارشمیدس با آرامش كامل می گذشت همچون زندگی هر ریاضیدان دیگری كه تأمین كامل داشته باشد وبتواند همه ممكنات هوش و نبوغ خودرا به مرحله ی اجرا درآورد . زمانی كه رومیان در سال 212 قبل از میلاد شهر سیراكوز را به تصرف خود درآوردند ، سردار رومی مارسلوس دستورداد كه هیچ یك از سپاهیانش حق اذیت و آزار وتوهین وضرب و جرح این دانشمند ومتفكر مشهور وبزرگ را ندارند ، بااین وجود ارشمیدس قربانی غلبه رومیان بر شهر سیراكوز شد . او به وسیله ی سرباز مست رومی به قتل رسید و این در حالی بود كه در میدان بازار شهر در حال اندیشیدن به یك مسئله ی ریاضی بود .
میگویند آخرین كلمات او این بود: دایره های مرا خراب نكن . به این ترتیب بود كه زندگی ا رشمیدس بزرگترین دانشمندتمام دورانها خاتمه پذیرفت . این ریاضیدان بزرگ در سن 75 سالگی در سال 287 قبل از میلاد وفات یافت.

 گردآوری: الناز محب علیان

تعداد دفعات بازدید: 90